Zasady inwestowania

Jak radzić sobie z emocjami w inwestowaniu?

Inwestowanie nie polega wyłącznie na analizie danych, wykresów i wskaźników finansowych. To także nasze emocje, które często mają istotny wpływ na podejmowane decyzje inwestycyjne. Wieloletnie badania i obserwacje pokazują, że emocje mogą wpływać na zachowania inwestorów, niekiedy w stopniu porównywalnym do wiedzy lub analizy rynkowej Z tego względu inwestorzy często podejmują decyzje pod wpływem nastrojów rynkowych, np. najchętniej kupujemy w okresach powszechnego optymizmu, a sprzedajemy w momentach największych spadków. Zrozumienie emocji to pierwszy krok do lepszego, bardziej świadomego podejścia do inwestowania. Emocji nie da się całkowicie wyeliminować, ale można spróbować je zrozumieć i nauczyć się nimi zarządzać, aby podejmować bardziej racjonalne decyzje. Jakie emocje najczęściej nam towarzyszą?

Strach i żal po stracie

Pojawiają się często, gdy rynki spadają lub gdy media intensywnie informują o negatywnych zjawiskach gospodarczych. Mogą prowadzić do pochopnych, nieracjonalnych decyzji, np. sprzedaży w niekorzystnym momencie lub rezygnacji z inwestowania. Często prowadzą do unikania ryzyka w przyszłości, nawet wtedy, gdy jego akceptacja jest elementem realizacji założonego celu inwestycyjnego. Warto jednak zdać sobie sprawę, że historycznie obserwowana zmienność jest naturalnym elementem rynku. Spadki, korekty czy wzrosty występowały i występują w różnych okresach, a zmienia się jedynie ich przyczyna. Świat inwestycji nie jest w pełni jednorodny, a sytuacje, w których wszystkie instrumenty na całym świecie tracą jednocześnie na wartości, występują relatywnie rzadko.

Chciwość i euforia

Przeciwieństwem strachu na rynku są chciwość i euforia. Pojawiają się, gdy np. ceny akcji lub obligacji rosną, inni inwestorzy chwalą się zyskami, a pojawiające się prognozy mogą sugerować utrzymanie korzystnych warunków rynkowych. Euforia może skłaniać do podjęcia ryzyka ponad miarę, czyli takiego, które nie zawsze jest zgodne z indywidualną tolerancją ryzyka inwestora lub do inwestowania w najbardziej „modne” tematy. Kluczowy wpływ ma tutaj również tzw. efekt FOMO (ang. „fear of missing out”), czyli lęk przed tym, że coś nas ominie - „inni zarabiają, więc ja muszę wejść na rynek natychmiast!”. Czy faktycznie inwestowanie przy wzrostach lub na szczytach notowań instrumentów czy indeksów to zawsze ślepa uliczka? Niekoniecznie. Historia i statystyka pokazują, że w długim terminie dla przyszłej stopy zwrotu i tak ważniejsze jest to, czy w ogóle inwestujesz na rynku kapitałowym, niż to, w jakim momencie zaczynasz. Warto zdać sobie jednak sprawę, że wzrosty na rynkach kapitałowych nie są liniowe i nigdy nie przewidzimy przyszłości.

Uwaga na „szum informacyjny”

Dużym wyzwaniem emocjonalnym jest tzw. „szum informacyjny”, czyli nadmiar danych, wiadomości, komentarzy i bodźców, które utrudniają podejmowanie racjonalnych decyzji inwestycyjnych. Nie chodzi tylko o ilość informacji, ale też o ich zróżnicowaną jakość, chaotyczność i tendencję do wywoływania emocji. Wszak najbardziej przyciągające uwagę są wiadomości sensacyjne i raczej negatywne (np. „największy kryzys od lat”, „nadchodzące zagrożenie” itp.). Szum informacyjny tworzą najczęściej media nadające informacje 24/7, publikujące informacje o niskiej jakości, które są nastawione głównie na wzbudzanie strachu lub euforii. Często można tam znaleźć plotki rynkowe, spekulacje i prognozy bez podstaw. Prym w szumie informacyjnym wiodą też fora inwestycyjne publikujące mnóstwo analiz technicznych i makroekonomicznych. Ważne, aby analizować tylko fakty, bo rynek jest bardziej złożony i rządzi się innymi prawami, niż tylko emocje. Ponadto nie wszystkie informacje mają taki sam lub w ogóle jakikolwiek wpływ na instrumenty finansowe, które posiada inwestor.

Najczęstsze błędy poznawcze przy inwestowaniu

Nasze emocje są również silnie powiązane z tzw. błędami poznawczymi, czyli automatycznymi, często nieświadomymi sposobami myślenia. Najczęściej spotykane błędy poznawcze to:

awersja do straty: strata zazwyczaj odczuwana jest silniej niż porównywalny zysk,
efekt świeżości: ocenianie przyszłości na podstawie ostatnich wydarzeń (np. „jak coś taniało, to będzie tanieć dalej”),
efekt potwierdzenia - skłonności do poszukiwania informacji, które potwierdzają własne przekonania,
efekt tłumu – podejmowanie decyzji inwestycyjnych dlatego, że inni uczestnicy rynku postępują w podobny sposób.

Świadomość tych mechanizmów może pomóc Ci je zidentyfikować i ograniczyć ich wpływ na podejmowane decyzje inwestycyjne.

Jak inwestować rozsądnie?

Oto kilka prostych, ogólnych wskazówek, które mogą potencjalnie pomóc Ci w podejmowaniu bardziej uporządkowanych decyzji inwestycyjnych:

Miej jasno określony cel inwestycyjny, który ułatwia zachowanie konsekwencji w okresach chwilowych spadków.
Zbuduj plan i trzymaj się go. Niech powodem do jego zmiany będzie zmiana Twoich założeń lub sytuacji, a nie jedynie wydarzenia rynkowe, na które nie masz wpływu.
Stosuj dywersyfikację, czyli rozproszenie ryzyka poprzez wykorzystanie różnych instrumentów, produktów i strategii. Dzięki temu można ograniczyć niepewność i stres związany z wahaniami rynku.
Ogranicz impulsywne decyzje. Unikaj podejmowania decyzji inwestycyjnych, gdy jesteś zdenerwowany/a, przestraszony/a lub zbyt podekscytowany/a,
Wpłacaj regularnie, nie szukaj „najlepszego momentu”. Taka automatyzacja zmniejszy wpływ emocji na Twoje decyzje.
Filtruj informacje, gdyż media często koncentrują się na przekazach o wysokim ładunku emocjonalnym. Skup się na danych, a nie sensacyjnych nagłówkach.
Rozwijaj swoją wiedzę poprzez doświadczenie. Edukacja pomaga ograniczyć emocje emocjami, a inwestowanie staje się prostsze.

Pamiętaj, nie ma „zimnych” inwestorów bez emocji. Są za to tacy, którzy rozumieją ich wpływ i potrafią je kontrolować i trzymają się planu. Emocje są naturalne - ale to Ty decydujesz, jak bardzo wpłyną na Twoje decyzje inwestycyjne.