Co to jest obligacja i jak działa?
Co to jest obligacja?
Obligacja to papier wartościowy (instrument finansowy), który potwierdza, że jej nabywca (inwestor/obligatariusz) pożycza pieniądze emitentowi (np. państwu, samorządowi, spółce) na określonych warunkach i czasie. Emitent z kolei zobowiązuje się oddać pożyczone pieniądze w tym określonym czasie i zapłacić inwestorowi wynagrodzenie np. w postaci odsetek.
Najważniejsze pojęcia związane z obligacjami:
- Emitent – podmiot, który potrzebuje kapitału, emituje obligacje.
- Inwestor – obligatariusz; kupując obligację, udziela emitentowi "pożyczki".
- Warunki emisji – określają:
- Nominał (wartość jednej obligacji, np. 1000 zł),
- Oprocentowanie (stałe lub zmienne) i wysokość oprocentowania
- Okres zapadalności (np. 5 lat),
- Terminy wypłaty odsetek (np. co roku).
Rodzaje obligacji ze względu na emitenta:
- Skarbowe (emitowane przez Skarb Państwa)
- Komunalne (emitowane przez jednostki samorządów terytorialnych)
- Korporacyjne (emitowane przez firmy)
- Gwarantowane przez Skarb Państwa (np. emitowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego, Polski Fundusz Rozwoju)
Rodzaje obligacji ze względu na wypłacany kupon:
Obligacje stałokuponowe – obligacja wypłaca inwestorowi odsetki według z góry ustalonej stałej stawki (bez względu na zmiany stóp procentowych), a w dniu wykupu inwestor otrzymuje ostatni kupon i kapitał.
Obligacje zmiennokuponowe – obligacja wypłaca inwestorowi odsetki według ustalonego z góry wzoru (np. zmienna stopa procentowa WIBOR aktualizowana co 3 lub 6 miesięcy + stała marża). W dniu wykupu inwestor otrzymuje ostatni kupon i kapitał.
Obligacja zerokuponowa – obligacja nie wypłaca odsetek. Zysk inwestora to różnica pomiędzy ceną zakupu obligacji (określone przez emitenta tzw. dyskonto), a ceną nominalną, którą inwestor otrzymuje w dniu wykupu obligacji.
Pomijając ryzyko wypłacalności emitenta, jeśli utrzymujesz obligacje do wykupu, to ważniejszym kryterium dla wyboru obligacji jest wysokość kuponu czy okres, na jaki lokujesz pieniądze. Pamiętaj jednak, że ceny obligacji w trakcie jej „życia” również ulegają zmianom i ich wcześniejsza sprzedaż odbywa się po cenie rynkowej – wyższej lub niższej od wartości nominalnej.
Główne rodzaje ryzyk przy obligacjach
Tak jak wiele innych instrumentów finansowych, ceny obligacji mogą zmieniać się w zależności od wielu czynników,m.in. makroekonomicznych, ale także wobec większego lub mniejszego zainteresowania inwestorów na rynkach kapitałowych ta klasa aktywów. Charakterystycznymi ryzykami dla obligacji są:
Ryzyko stopy procentowej
czyli niepewność związana z przyszłymi poziomami stóp procentowych. Przyszłe poziomy stóp procentowych wpływają na oprocentowanie nowych serii obligacji, ale też wpływają na atrakcyjność i ceny już uprzednio wyemitowanych serii. Co do zasady środowisko rosnących stóp procentowych nie sprzyja cenom obligacji stało- i zerokuponowych. Z kolei środowisko stabilnych lub spadających stóp procentowych wspiera ich ceny. Obligacje zmiennokuponowe z reguły zachowują się odwrotnie.
Im dłuższy okres do zapadalności, tym ta przewidywalność przyszłych poziomów stóp procentowych jest mniejsza. Dlatego też obligacje długoterminowe są bardziej wrażliwe na zmieniające się oczekiwania co do stóp procentowych, a obligacje krótkoterminowe są mniej wrażliwe na to ryzyko. Parametrem służącym do oceny tego, jaki jest średni okres do zapadalności obligacji w portfelu funduszu inwestycyjnego jest tzw. duracja. Jest ona podawana do publicznej wiadomości i znajdziesz ją np. w karcie funduszu.
Ryzyko kredytowe
czyli zdolność emitenta do zapłaty odsetek lub spłaty obligacji. Emitenci obligacji mogą mieć różną kondycję finansową i odznaczać się różną wiarygodnością w obsłudze swoich zobowiązań. Za te bezpieczniejsze co do zasady uznaje się obligacje skarbowe, a za te bardziej ryzykowne obligacje przedsiębiorstw. Istnieje bowiem większe teoretyczne prawdopodobieństwo bankructwa firmy niż kraju. Z wiarygodnością nierozerwalnie wiąże się też oprocentowanie obligacji – podmioty o mniejszej wiarygodności muszą zachęcić inwestorów wyższym wynagrodzeniem, niż te bardziej stabilne. Emitenci obligacji są często poddawani ocenie i jest im nadawany rating wiarygodności. Na tej podstawie możemy wyróżnić tzw. Obligacje Investment Grade (czyli takie z ratingiem lub wysoką oceną) oraz High Yield ( wysokodochodowe, czyli takie, które nie mają ratingu lub jest on niski). W funduszach inwestycyjnych ryzyko kredytowe wyrażane jest z reguły udziałem obligacji korporacyjnych lub obligacji High Yield w portfelu.